از دیار شاهزاده قاسم
آموزش ابتدایی 
قالب وبلاگ
نويسندگان
دوستان عزیز

حروف الفبای فارسی -             زبان فارسی دارای 33 حرف یا نشانه می باشد  

صداهای زبان فارسی-          زبان فارسی دارای 29 صدا ( واج ) است که از این تعداد 23 صامت و6 مصوت می باشد:

ویژگی های صداهای فارسی


 

1 - زبان فارسی دارای 33 حرف یا نشانه می باشد :

 

ا- ب – پ – ت – ث – ج – چ – ح – خ – د – ذ – ر – ز – ژ – س – ش – ص – ض – ط – ظ – ع – غ – ف – ق- ک – گ – ل – م – ن – و – ه – ی – ء

 

2- زبان فارسی دارای 29 صدا ( واج ) است که از این تعداد 23 صامت و6 مصوت می باشد:

 

 

- صامت ها- ( همخوان )- consonant

ب

b

د

d

ک

k

 

پ

p

( ذ ، ز ، ض ، ظ )

z

گ

g

( ت ، ط )

t

ر

r

ل

l

( ث ، س ، ص )

s

ژ

ž

م

m

ج

j

ش

š

ن

n

چ

č

( ع ، ء )

و

v

( ح ، ه )

h

( غ ، ق )

q

ی

y

خ

x

ف

f

 

 

 

ب – پ –  ( ت ، ط )( ث ، س ، ص ) – ج - چ – ( ح ، ه ) – خ -  د – ( ذ ، ز ، ض ، ظ ) – ر – ژ – ش - ( ع ، ء )( غ ، ق ) – ف – ک - گ – ل – م – ن – و – ی

 

-مصوّت ها-( واکه ) - vowel

 

مصوّت کوتاه

 

مصوت بلند

 

اَ

a

ا

â

اِ

e

ای

i

اُ

o

او

u

تفاوت اصلی مصوت های کوتاه وبلند در واجگاه  ( یا مخرج صوت )آن هاست .

 

3- زبان فارسی دارای دو مصوّت مرکّب  ( -َ و ow  ) و (  -ِ ی  ey ) نیز   می باشد.

 

4 – خصوصیّات صامت ها در تقسیم بندی به شرح جدول زیر است :

 

جدول( 1)

 

لبی

لب ودندانی

دندانی

صفیری

تَفَشی

مرکب

کامی

نرمکامی

بی واک

پ

ف

ت،ط

ث،س،ص

ش

چ

ک

خ

واکدار

ب

و

د

ز،ذ،ض،ظ

ژ

ج

گ

غ،ق

غُنّه

م

 

ن

 

 

 

 

 

 

جدول (2)

 

لرزان

کناری

دمشی

نیم مصوت

چاکنای

ر

ل

ح ، ه

ی

ء ،ع

ردیف افقی خصوصیت آوایی واج ها را بیان می کندوستون عمودی معمولامخرج صوت (واجگاه)،یعنی محل ادای آن ها در اندام های گفتار که به ترتیب از قسمت پیشین دهان (لب ها) تا قسمت پسین دهان (حنجره )ردیف شده اند.

1-      بی واک ) –خصوصیت واج هایی است که هنگام ادای آن ها تار آواها بی حرکت هستند.

2-      واکدار )- خصوصیت واج هایی است که هنگام ادای آن ها تار آواها به لرزه در می آیند.این لرزه را می توان با دست بر روی گلو حس کرد.

3-      غُنّه ) یا خیشومی خصوصیت واج هایی است که از راه بینی تلفّظ می شوندودر عین حال واکدار هم هستند.

4-      صفیری )- خصوصیت صامت هایی است که هنگام ادای آن ها آوایی مانند صفیر به گوش می رسد.

5-      تَفَشی )- یا پاشیده به صداهای آب با فشار از سوراخی تنگ شبیه است .

6-      صامت های مرکب – در حقیقت از دو واج به هم پیوسته تشکیل شده اند : چ از (ت ، ش )- ج از (د ،ژ)

7-      کامی و نرمکامی ) - خصوصیت صامت هایی است که واجگاه آن ها قسمت پسین دهان به نام «نرمکام » قراردارد.

8-      لرزان یا تکریری )- خصوصیت صامت هایی است که هنگام ادای آن سر زبان وپرده کام با جنبش های پیاپی به حرکت در می آید.

9-      کناری)- خصوصیت صامت هایی است که هنگام ادای آن رویه ی زبان به پرده ی کام می جسبد ونفس از کناره های زبان جریان می یابد.

10-   دمشی یانفسی )- خصوصیت واجی است که با فشار هوا ادامی شود و صدای نفس از آن می آید.

11-   نیم مصوت )- صامتی را می گویند که ادای آن به ادای مصوت ( دراینجا) بسیار نزدیک است.

12-  چاکنای )- همزه- راکه براثر تنگ شدن یا بسته شدن عضله های گلو (چاکنا) و گذشتن هوا به فشار از آن حاصل می شود و(تلفظ آن درفارسی با « ع » یکی است ).

 

تقسیم بندی بر اساس امتداد پذیر یا امتدادناپذیر بودن :

1-      همه ی مصوت ها امتداد پذیر هستند.

2-      صامت های ( ث ،ح ،خ ، ذ ، ر ، ز، ژ، س ، ش ، ص ، ض ، ظ ، ف ، ل، م ، ن ، و ، ه ، ی) امتداد پذیرهستند.

3-      صامت های ( ب، پ ،ت ،ج ،چ، د ،ع ،ء، غ ،ق ،ک ،گ ) امتدادناپذیرهستند.

 

 

از بین حروف الفبای فارسی 8 حرف ( ث ،ح ، ص، ض ، ط ، ظ ، ع ، ق ) مربوط به زبان عربی هستند وکلمه هایی که با این حروف نوشته می شوند عربی می باشند یا حداقل فارسی نیستند .

 

برعکس 4 حرف ( پ ، چ ، ژ،  گ ) در زبان عربی وجود ندارد.

 

منابع :

 

1-      مبانی زبان شناسی  دکتر:ابوالحسن نجفی

2-      آواشناسی زبان فارسی  دکتر : یدالله ثمره 

 

توصیف آوایی همخوان ها ( صامت ها )

 

واجگاه یا محل تولید  صامت یا همخوان نقطه یا محلی از دستگاه گفتار است که در آن صدای مورد نظر تولید می شود.درآواشناسی این نقطه را « مخرج» می گویند.

 

الف) – همخوان(صامت ) های انفجاری :

1-      صداهای ب ، پ ( b / p ): بست در محل دو لب ایجاد می شود .بدین ترتیب که لب بالا وپایین محکم به یکدیگر چسبیده راه عبور هوا را سد می نما یند.نرمکام به بالا کشیده می شود وبر اثر آن راه عبور هوا از راه بینی نیز مسدود می شود .هوادر پشت لب هافشرده می شود زبان در موقعیت تولید آوای بعدی قرار می گیرد.به مجرد باز شدن لب هاتمام هوای بند آمده به یکبار با فشار بیرون می جهد.

2-      صداهای ت ، د ( t / d) : بست در محل نوک زبان ودندان های بالا ایجاد می شود .نوک زبان به پشت دندان های بالا می چسبد کناره های زبان به دو طرف کام روی دندان های کناری وصل می شود وبدین طریق راه عبور هوا از دهان مسدود می گردد نرمکام به بالا می رود وراه عبور هوا از بینی مسدود می گردد.هوادر پشت مانع دهانی به صورت فشرده در آمده وبه محض باز شدن انسداد بیرون می جهد.

3-      صداهای ک ، گ ( k / g  ) :  بست در مرکز نرمکام ایجاد می شود.عقب زبان به بالا کشیده شده با چسبیدن به مرکز نرمکام مانع خروج هوا ازراه دهان می گردد.دو کناره ی عقبی زبان به دندان های آسیا متصل می گرددقسمت جلویی زبان آزاد است. نرمکام به بالا کشیده می شود وراه بینی مسدود است .

4-      صدای  ق ( q  ) : برای تولید عقب زبان به بالا کشیده شده وبه نرمکام می چسبدوراه عبور هوارا می بندد.بلافاصله بعد از رفع انسداد هوا با فشار بیرون می آید.

5-      صدای ع ، ء  ( ?  ) : برای تولید عین وهمزه تار آواها محکم به هم چسبیده اند وراه عبور هوا را مسدود کرده اندوبعد از رفع انسداد صدا تولید می شود.

ب ) – همخوان(صامت )  های سایشی :

1- صداهای  س ، ز ( s /z ) : برای تولید این دوصوت تیغه ی زبان به طرف بالا بلند می شود وکناره های زبان به دیواره ی دندان های کناری بالا می چسبد وراه بینی مسدود می شود وهوا باسایش از وسط زبان خارج می شود.

 

2- صداهای  ژ ، ش ( š/ž ) : برای تولید این دوصوت جلوی زبان به بالا می رودودر مقابل لثه ی بالاوجلوی کام قرار می گیرد  وکناره های زبان به بالا می چسند وراه بینی مسدود می شود وهوا باسایش از وسط زبان خارج می شود.

3- صداهای  ف ، و ( f/ v ) : برای تولید این دوصوت دندان های بالاروی لب پایین قرار می گیرند وراه بینی مسدود می شود وهواباسایش از لای دندان ها ولب پایین خارج می شود.

4- صدای  خ ( x  ) :برای تولید خ عقب زبان بالا رفته ودر مجاورت زبان کوچک قرار می گیرد در این حال راه بینی مسدود شده است وهوا با سایشی بیرون می آید.

5- صدای ح ، ه ( h  ) : برای تولید این صوت تارهای صوتی به یکدیگر نزدیک می شوندودر فاصله ی اندکی از هم قرارمی گیرند به گونه ای که چاکنای به صورت یک شکاف در می آید در این حال راه بینی مسدود شده است وهوا با سایشی بیرون می آید.

 ج ) – همخوان های انفجاری – سایشی :

- صداهای  ج ، چ ( ĵ / č (:برای تولید این دوصوت نوک وتیغه ی زبان به لثه ی بالا می چسبد ووراه عبور هوااز طریق دهان مسدود می شود تیغه ی زبان وقسمت ابتدایی جلو زبان در برابر بخش انتهایی لثه وابتدای سخت کام قرار می گیرد وگذرگاه تنگی به وجود می آورد اطراف زبان به بالا می چسبد وراه بینی مسدود می شود .بعد ابتدا نوک زبان پایین می آیدومقداری از هوا به صورت ناگهانی وبقیه ی هوا با سایش خارج می شود .

د ) همخوان(صامت )  لرزشی ( غلتان ) :

صدای  ر ( r  ) : نوک زبان به لثه بالا به طور مکرر می چسبد وجدا می شود ودر عین حال که راه بینی مسدود است هوادر پی این زنش های متوالی خارج می شود.

ه ) همخوان(صامت )  های خیشومی :

صدای  م ( m  ) : برای تولید این صدا لب ها بسته می شوند . راه بینی باز می ماند وهوا از راه بینی خارج می شود.

صدای ن (  n  ) : برای تولید این صدا نوک زبا ن به لثه ی بالا می چسبد و راه بینی باز می ماند وهوا از راه بینی خارج می شود.

و) همخوان های روان :

صدای  ل ( l ) : برای تولید این صدا نوک زبا ن به لثه ی بالا می چسبد. راه بینی بسته می شود ودو طرف زبان باز می ماند وهوااز دو طرف زبان خارج می شود.

صدای ی ( y ) : هنگام تولید این صدا هیچ نوع گرفتگی یا تنگی مجرا که عبور هوارا با سایش همراه سازد ،در دهان وجود ندارد واز این حیث شبیه مصوت می باشد.

توصیف آوایی مصوت ها ( واکه ها )

1-      صوت  ای  ( I ) : هنگام تولید این صداقسمت جلوی زبان به طرف سختکام بالا می رود ودر فاصله ای نسبت به آن قرار می گیرد . نوک زبان آزاد است ودر پشت دندان های پایین قرار می گیرد در این حال فاصله ی دندان های بالا وپایین 2تا3میلیمتراست.

2-      صوت  اِ  ( e ) : فاصله ی جلوی زبان وسختکام هنگام تولید این صوت دو برابر فاصله ایست که برای تولید ( I ) لازم است فاصله ی دندان های بالا وپایین حدود 1 سانتیمتر است نوک زبان در پشت دندان های بالا قرار می گیرد نرمکام در موقعیت بالااست وراه هوا از بینی بسته است لب ها به شکل نیم گسترده درمی آیند وگوشه ی آن ها اندکی به عقب کشیده می شود.

3-      صوت اَ  ( a) : فاصله ی جلوی زبان وسختکام هنگام تولید این صوت دو برابر فاصله ایست که برای تولید ( e) لازم می باشد برجستگی زبان اندک ونوک آن کمی به عقب کشیده شده است فاصله ی دندان های بالا وپایین حدود 2 سانتیمتر است شکل لب هاگسترده بازاستبه این معنی که لب بالا دندان ها را می پوشاند ولی لب پایین اندکی به پایین کشیده شده است.

4-      صوت  او ( u  ) : هنگام تولید این صوت بخش پسین زبان به طرف نرمکام بالا می رود ودر فاصله ای از آن قرار می گیردتاجریان هوا بتواند به آزادی عبور نماید   فاصله ی دندان های بالا وپایین حدود 2میلیمتر است لب هابه جلو کشیده شده وبه صورت گرد درمی آیند.

5-      صوت اُ ( o ) : برای تولید این صوت عقب زبان به طرف نرمکام بالامی رود ودر فاصله ای از آن قرار می گیرد فاصله ی دندان های بالا وپایین حدود  5 میلیمتر است شکل لب ها جلو آمده وگرد است .

6-      صوت  آ ( â) : در تولید این صدا بخش پسین زبان یک بر آمدگی جزئی پدید می پاید بخش پیشین زبان آزاد است وکناره های آن مماس بردیواره داخلی دندان های پایین می باشد فاصله ی دندان های بالا وپایین حدود2سانتیمتر است لب هااندکی جلو آمده به شکل بیضی گونه ای در می آیند.

 

 

 

 

ویژگی های الفبای فارسی

نامگذاری صداهای فارسی 

 

الفبای فارسی از نظر شکل وارتباط آن با صدا،دارای مشخّصات زیر است :

1-      حروفی که هر کدام فقط یک صدادارند . (علامت واحد درمقابل صدای واحد )

( ب ، پ ، ج ، چ ، خ ، د ،ر ، ژ ، ش ، ف ، ک ، گ ، ل ، م ، ن )

 

2- حروفی که چند شکل از آن ها صدای یکسانی دارند (چند علامت در مقابل یک صدا )

( ت ، ط )- ( ث ، س ، ص )- ( ح ، ه )- ( ذ ، ز ، ض ، ظ )- ( ع ، ء )- ( غ ، ق )

 

3-حروفی که بر عکس دسته ی دوم هر یک از آن ها در مقابل چند صدا قرار می گیرند .(یک علامت در مقابل چند صدا ) . که شامل حروف زیر است .

( و ، ه ، ی )  برای مثا ل :

 

حرف « و » :

درکلمات : گاو ، ورزش ( صدای صامت « و » )

درکلمات : دود ، گردو ( صدای مصوت « او » )

درکلمات : خوش ، خود ( صدای مصوت « -ُ » )

درکلمات :  نو ، جو ( صدای مصوت مرکب « - َو » )

درکلمات :  خویش ، خواهش (صدایی نداردو خوانده نمی شود .)

 

حرف « ه » :

درکلمات : ماه ، کوه ( صدای صامت « هِ » )

درکلمات : خانه ، میوه ( صدای مصوت « اِ )

 

حرف «ی » :

درکلمات : سیب ،  قوری (صدای مصوت « ای » )

درکلمات : یک ، سایه (صدای صامت «ی » )

 

نامگذاری صداهای فارسی جهت تدریس :

 

نکته ی بسیار مهم ( 1 ) :

هر هجا ( بخش ) همیشه دارای یک مصوّت است واین مصوّت نیز لزومآً صدای دوم هجا است ، به عبارت دیگر در زبان فارسی آنچه ما ، درآغازهجا به عنوان مصوت می بینیم در اصل با یک همزه شروع می شود وسپس مصوت نوشته می شود . ،( برای آشنایی بیشتر رجوع کنید به هجا وساختار آن در زبان فارسی در همین وبلاگ )

 

 

نکته بسیار مهم ( 2 ) :

برای سهولت تدریس وآموزش آسان مصوت ها ، در کلاس اول ابتدایی و(کلاً درمقطع ابتدایی ) همزه ی اول هجا یا بخش نادیده گرفته می شود و مصوت ها ی آن برای دانش آموزان گفته می شود وازهمین خاصّه نیز برای نامگذاری مصوت ها استفاده می شود.

 

1- نامگذاری مصوت ها :

الف ) مصوت های دو شکلی  : (  اَ ،آ ، اُ ، او )

- « اَ» دارای دو شکل است   :   « اَ  »  اوّل    « -َ » غیراوّل یا( دوم )  مثا ل : اَنار- دَر

- « آ» دارای دو شکل است   :  «  آ »  اوّل    « ا » غیراوّل یا( دوم ) مثا ل : آ ب – بار

- « اُ» دارای دو شکل است   :  «  اُ »  اوّل    « -ُ » غیراوّل یا( دوم )  مثا ل : اُتاق - بُز

- « او » دارای دو شکل است   : «  او »  اوّل  « و » غیراوّل یا( دوم ) مثا ل : او – جارو

 

ب ) مصوت های چهارشکلی  : ( اِ ، ای )

- « اِ » دارای چهار شکل است   :   « اَ  »  اوّل    « -ِ » غیراوّل یا( دوم )   « ﻪ »آخر چسبان  « ه » آخرتنها    مثا ل : اِمام ، دِل ، خانه ، کوزه

- - « ای » دارای چهار شکل است   :   « اﯾ » اوّل  « ﯾ» وسط   « ی »آخر « ای » آخرتنها    مثا ل : ایران ، سیب ، بازی ، خانه ای

 

2- نامگذاری صامت ها :

- الف ) یک شکلی ها که عبارتند از : ( د ، ذ ، ر ، ز ، ژ ، ط ، ظ ، و ) که هر جای کلمه بیاید به همین شکل نوشته می شود .

- ب ) دو شکلی ها به « آخر» و«غیر آخر» نامگذاری می شوند.اگر در آخرکلمه بیایندشکل « آخر »رواگردراوّل باوسطکلمه بیایند،شکل «غیرآخر» نوشته می شوندکه شامل بیست حرف زیر است :

( ﺒ ،ب –ﭙ ، پ- ﮅ ت –ڎ ث- ﺠج –ﭼ چ – ﺤ ح – ﺧ خ – ﺴ  س – ﺷ  ش – ﺼ  ص – ﺿ ض – ﻓ  ف – ﻗ ق- ﻛ ک- - ﮔ گ – ﻠ ل – ﻤ  م – ﻨ  ن – ﻳ ی )

- ج ) چهار شکلی ها که شامل سه حرف ( ع ، غ ، ه )است که به «غیرآخر»و «وسط» و « آخر چسبان» و « آخرتنها » نامگذاری می شوند:

            غیر آخر          وسط            آخرچسبان          آخرتنها

             ﻋ                   ﻌ                   ﻊ                  ﻉ

             ﻏ                   ﻐ                   ﻎ                  ﻍ

             ﻫ                   ﻬ                   ﻪ                  ه ڎ

 

مصوت های مرکب

بسیاری از محقّقان در زبان فارسی دو مصوت دیگر هم قائل هستند :

الف ) -  ow ( -ُ و )  مثل : 1- روشن   row šan/ /

                                     2- گوهر    gowhar//

                                     3-رو( فعل امر)    /row/

                                     4- دو (فعل امر)    /dow/

                                     5- جو       jow//

                                     6- مو mow/   /

 

ب ) – ey  ( -ِ ی )  مثل :  1- می  /mey/

                                     2- وی /vey /

                                     3 – شیدا  //sheydâ

 

نکته : مصوت مرکب « ow » در پایان کلمه ، در ترکیب به صورت /v/ در می آید مثل :

 

1- جوین      /jovin/

    2- خسروان  /xosrovân/

 

 

مصوت های پایانی

همه مصوت ها می توانند در پایان تکواژبه کار روند.

1-      / a  /  ( -َ ) در تلفظ رسمی فقط در دو تکواژ ( نه ) /na/  و (  واو عطف /va  / « وَ » )به کار می رود.اما در قدیم و اکنون – در بعضی از لهجه ها – درپایان اغلب واژه ها که امروزه به /e /مختومند به کار می رفته است .مانند : نامه / nâma /  -  خانه /xâna /

2-      / e  / ( -ِ ) در فارسی قدیم به ندرت در پایان واژه می آمده است مانند : که ، چه ، سه ولی در فارسی امروزی کاربرد آن فراوان است : خانه ، میوه ، پرده ، شده ، شیشه و.....

3-      / o  / ( -ُ ) فقط در این چهار تکواژ به کار می رود :  تو      /to  /

                                                                          دو (2)  /do /

                                                                                چو    / čo /

                                                                                و  « واو عطف»  / o/

نکته : آخر واژه های دخیل مانند : رادیو /râdio  / و تابلو / tâblo/ نیز مصوت / o/ می باشد. ناگفته نماند که در زبان گفتارامروز فارسی معمولاً « o   و ow  در پا یان واژه یکسان تلفظ می شود.

4-      /  u /  گاهی در ترکیب بویژه پیش از « - ان جمع » تبدیل به / o / می شود .مانند:آهوان ، گیسوان ، ابروان ، زانوان ، بازوان ، هندوان ( دراین موارد ،پس از / o / یک صامت میانجی / v  /نیز پدیدار می گردد.

[ یکشنبه ٢ بهمن ۱۳٩٠ ] [ ۱٠:٠٤ ‎ب.ظ ] [ شاهزاده قاسم ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

سلام دوست گرامی : وقتتان بخیر ورودشمارابه وبلاگ ازدیارشاهزاده قاسم خوش آمد می گویم. امیدوارم بنده ی حقیر راازنظرات ارزشمندتان بهره مند فرمایید. باتشکر عزیز اسکندری **************************** سوابق آموزشی لیسانس آموزش ابتدایی مدرس ریاضی جدیدالتالیف ابتدایی مدرس علوم تجربی جدیدالتالیف مدرس ارزشیابی کیفی توصیفی مدرس آموزش خانواده و عضوگروه های آموزشی وکمیسیون آموزش ابتدایی
صفحات دیگر
امکانات وب
Google

درشاهزاده قاسم
در كل اينترنت


.

href="http://blogers.ir">وبلاگ-کد لوگو و بنر

ازدیار شاهزاده قاسم

function reEnable(){ return true } document.onselectstart=new Function ("return false") if (window.sidebar){ document.onmousedown=disableselect document.onclick=reEnable } p align="center">سکوی ششم

چت روم | قالب وبلاگ
دانلود
گالری عکس
دریافت همین آهنگ